محمد حسين بن مهدى فراهانى
98
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
موسوم به كيپ يورس . و بندر اردو از متعلقات طرابزن و قائم مقام نشين است ، و قريب هزار خانوار سكنه و يك صد و پنجاه دكان دارد ، و نفوس آن چهار هزار است . و لنگرگاهش بسيار بد است . و واپور دو ساعت در اينجا توقف نموده و روانه شد . بندر سامسون يك ساعت به غروب مانده در بندر سامسون رسيده و لنگر انداخت . ما بين بندر سامسون و بندر اردو ، دو بندر كوچك است موسوم به كيپ ياسون « 8 » و كيپ اونه « 9 » . و چون واپور دير وقت وارد اين بندر شد و بار و سرنشين داشت ، شب چهارشنبه و روز چهارشنبه بيست و سه تا وقت مغرب در اين بندر توقف نموده و به واسطهء امتداد ايام توقف غالب سرنشينها وارد سامسون شدند . شهر سامسون سامسون در دامنهء كوه واقع شده و اطراف آن جنگل است و از ولايت اماسيه « 10 » است و تا شهر اماسيه دوازده فرسخ است ، و متصرفنشين و شش هزار خانوار سكنه دارد كه بيست هزار نفر جمعيت آن است . و داراى يك هزار دكان و يازده حمام است . و تمام كوچهها سنگ فرش و غالب جاها درخت غرس كردهاند . و از قرار مذكور آب و هواى اينجا در نهايت خوشى و اعتدال است . و از طرف دولت عليهء ايران و دولت روس و انگليس در اين بندر نايب قونسول است ، كه از طرف قونسولات متوقف طرابزن معين مىشود . و از تبعهء دولت ايران قريب سى صد نفر در اين شهر است كه كسبه و تاجرند . و متاعى كه از خود اينجا به عمل مىآيد تنباكو و پاپروس است . و پاپروس سامسون خيلى معروف و ممتاز است و غالب تجارتش همين است كه به فرنگستان حمل مىشود . راه سامسون به ديار بكر و در سامسون راهى است كه از خشكى به عراق عرب مى - روند به اين معنى اگر زبدهسوار بروند چهارده روزه به ديار بكر مىرسند ، و اگر با قافله و مكارى باشد بيست و هشت روز الى يك ماه مىرسد . و از ديار بكر به قفه كلك « 11 » نشسته هفت روزه به سامره خواهد رسيد .
--> ( 8 ) - Yasun burun محتملا مؤلف كلمهء « كيپ » را از شخصى غير ترك شنيده كه به جاى « برون » به معناى دماغه ، ضبط كرده است . ( 9 ) - unye burun ( 10 ) - Amasya ( 11 ) - تعدادى نى يا چوب كه بر چند مشك پرباد مىبندند و به وسيلهء آن از آب عبور مىكنند .